Huizen worden vanaf de fundering rechtop en loodrecht gebouwd waarbij telkens op alle hoeken alle niveau's gelijk en waterpas dienen te zijn. Met behulp van een waterpasinstrument wordt de maatvoering van de voordeur, het metselwerk en kozijnen nauwkeurig op elkaar afgestemd.

Alle vloeren liggen vlak en zijn waterpas afgewerkt. De uiterlijke kenmerken van een dakconstructie zijn ook waterpas, kijk eens naar de dak-rand-opstanden of nok en goten van gebouwen die zodoende een strak twee dimensionaal beeldbepalend karakter met horizontale en verticale lijnen hebben gekregen.

Het waterpas en te lood maken zijn begrippen en begint al met het bouwrijp maken van de grond, tot de aanlegdiepte van de fundering wordt de grond vlak en waterpas gemaakt. De bovenkant van de fundering is ook vlak en waterpas, dit maakt verder bouwen makkelijk.

Na verloop van tijd kan een gebouw te maken krijgen met verzakking of scheefstand. kunnen er zakkingen in de grond blijven voordoen, en ook kunnen ongelijke krachten bij opwaartse weerstand voor scheefstand zorgen. Zodra hiertoe aanwijzingen zijn zoals ontstane schades die te maken kunnen hebben met zakkingen of scheefstand, of omdat men bemerkt dat er scheuren zijn ontstaan in metselwerk, zal men de oorzaak moeten achterhalen.

Om deze oorzaken te kunnen achterhalen kan men een aantal waterpas metingen (horizontale metingen) indicatief laten uitvoeren. Lintvoeg waterpas metingen zijn altijd indicatief. Hiermee kunnen bepaalde oorzaken objectief worden bevonden of eventueel zelfs worden uitgesloten. Vaak is een vervolg onderzoek nodig.

Voor nader onderzoek naar scheefstand en zakkingen maakt men ook gebruik van meerpuntsmetingen en vloerwaterpassing. Een belangrijk onderdeel van meerpuntsmetingen, die vaak wordt vergeten, is de nokmeting en/of dakrandmeting.